Dotychczasowy system szkolnictwa krytykował między innymi John Lock. W swoim dziele myśli o wychowaniu postulował wprowadzenie nowego systemu edukacji, w którym ważne byłoby nie tylko przyswajanie wiedzy, ale i rozwój fizyczny i higiena. Wielu panujących w epoce oświecenia doceniało przydatność edukacji i włożyło duże sumy na szkolnictwo. To właśnie wówczas po raz pierwszy wysunięto postulat objęcia powszechnym obowiązkiem szkolnym całej młodzieży męskiej. Prekursorem wprowadzenia obligatoryjnej edukacji na poziomie podstawowym, był król wielonarodowy Prus Henryk II. Szkoły średnie prowadzone przez kościoły nie odpowiadały potrzebom epoki, nadal bowiem dominowały w nich nauki humanistyczne kładące nacisk na języki klasyczne - łacinę i grekę. Nie zaspokajały one potrzeb państwa nowożytnego, które potrzebowało na przykład kadry inżynierskich i oficerskich. Dlatego też zaczęły pojawiać się nowe szkoły średnie zwane rycerskimi. Nauczano w nich przedmiotów bardziej użytecznych , a więc wojskowości, prawa, matematyki, języków nowożytnych ale również tańca, jazdy konnej czy dobrych manier.